Brak zapłaty za towar – czy sprzedawca może go odebrać i kiedy to jest możliwe

Kiedy brak zapłaty oznacza opóźnienie, a kiedy zwłokę?

Jeżeli termin płatności został jednoznacznie określony, opóźnienie powstaje po jego bezskutecznym upływie. Przy świadczeniu pieniężnym wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia także wtedy, gdy nie poniósł szkody i gdy opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada.

Zwłoka oznacza kwalifikowaną postać opóźnienia – dłużnik nie spełnia świadczenia w terminie wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność. Nie należy utożsamiać zwłoki wyłącznie z brakiem odpowiedzi na wezwanie czy zerwaniem kontaktu.

• Opóźnienie – termin spełnienia świadczenia minął, a zapłata nie nastąpiła.
• Zwłoka – opóźnienie wynika z okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.
• Odsetki – przy świadczeniu pieniężnym są związane z opóźnieniem, a nie wyłącznie ze zwłoką.

Kiedy własność towaru przechodzi na kupującego?

Przy rzeczy oznaczonej co do tożsamości, czyli konkretnym egzemplarzu, umowa zobowiązująca do przeniesienia własności co do zasady przenosi własność już z chwilą jej zawarcia, chyba że przepis szczególny albo umowa przewidują inaczej.

Przy rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku – przykładowo określonej liczbie sztuk pobieranych z większej partii magazynowej – do przeniesienia własności potrzebne jest również przeniesienie posiadania. Znaczenie mają więc dokumenty pozwalające ustalić, jaki konkretnie towar wydano i kiedy nastąpiło wydanie.

• Własność już przeszła – podstawowym roszczeniem sprzedawcy pozostaje zapłata ceny wraz z należnymi odsetkami.
• Własność skutecznie zastrzeżono do czasu zapłaty – sprzedawca może pozostawać właścicielem mimo wydania rzeczy kupującemu.
• Status własności jest niejasny – przed żądaniem zwrotu trzeba przeanalizować umowę, zamówienie, regulamin i dokumenty wydania.

Jak działa zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej?

Zgodnie z art. 589 Kodeksu cywilnego, jeżeli sprzedawca zastrzegł sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej do czasu zapłaty ceny, w razie wątpliwości przyjmuje się, że przeniesienie własności nastąpiło pod warunkiem zawieszającym.

Jeżeli rzecz zostaje wydana kupującemu, art. 590 § 1 KC przewiduje, że zastrzeżenie własności powinno być stwierdzone pismem. Aby było skuteczne wobec wierzycieli kupującego, pismo powinno mieć datę pewną.

• Umowa – najlepiej jednoznacznie określa, że własność przechodzi dopiero po całkowitej zapłacie ceny.
• Warunki sprzedaży – trzeba móc wykazać ich skuteczne włączenie do umowy.
• Dokumenty wydania – powinny pozwalać zidentyfikować rzecz objętą zastrzeżeniem.
• Data pewna – ma szczególne znaczenie dla skuteczności zastrzeżenia wobec wierzycieli kupującego.

Co dokładnie oznacza data pewna i jak ją uzyskać?

Data pewna nie oznacza zwykłej daty wpisanej przez strony na umowie. Jest to szczególny skutek prawny przewidziany w art. 81 KC, pozwalający wykazać wobec osób trzecich, że dokument istniał najpóźniej w określonym dniu.

W praktyce data pewna może wynikać m.in. z urzędowego poświadczenia daty okazania dokumentu przez notariusza albo z umieszczenia na dokumencie odpowiedniej wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego lub notariusza. Kodeks przewiduje również inne przypadki, w których czynność uzyskuje datę pewną z mocy prawa.

Wobec kogo działa zastrzeżenie własności?

Co się dzieje, gdy kupujący odsprzedał towar osobie trzeciej?

Odsprzedanie rzeczy może istotnie utrudnić jej odzyskanie. Nie wystarczy wtedy stwierdzić, że pierwszy kupujący nie zapłacił ceny. Trzeba zbadać m.in. status własności, sposób nabycia rzeczy przez osobę trzecią, jej dobrą lub złą wiarę oraz możliwość zastosowania art. 169 KC.

W takim przypadku nie należy kierować żądania wydania do osoby trzeciej wyłącznie na podstawie nieopłaconej faktury. Najpierw trzeba ustalić, czy sprzedawca zachował własność i czy osoba trzecia mogła skutecznie nabyć rzecz.

Co zmienia egzekucja lub niewypłacalność kupującego?

Czy sprzedawca może sam odebrać nieopłacony towar?

Kodeks cywilny chroni posiadanie niezależnie od tego, czy posiadacz działa w dobrej wierze. Oznacza to, że samo przekonanie sprzedawcy o zachowaniu własności nie daje mu automatycznego prawa do wejścia do lokalu, magazynu czy na posesję kupującego i zabrania rzeczy.

Przepisy przewidują ograniczone przypadki obrony koniecznej i samopomocy w ochronie posiadania, ale są to wyjątki o określonych przesłankach. Nie stanowią ogólnego uprawnienia sprzedawcy do prowadzenia prywatnej egzekucji nieopłaconych należności.

Bezpieczny model działania – wezwanie do dobrowolnej zapłaty lub wydania rzeczy, próba ugody, a przy braku porozumienia właściwe postępowanie sądowe i egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego.

Jakich roszczeń może dochodzić sprzedawca?

Wezwanie do zapłaty

Jeżeli celem jest odzyskanie należności, wezwanie powinno jednoznacznie wskazywać wierzytelność i termin jej zapłaty. Warto określić również podstawę naliczania odsetek oraz zachować dowód doręczenia.

Odsetki i rekompensata w transakcjach handlowych

W transakcji handlowej wierzyciel może, po spełnieniu przesłanek ustawowych, dochodzić odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Ustawa przewiduje również rekompensatę za koszty odzyskiwania należności w wysokości równowartości:

• 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5 000 zł.
• 70 euro – gdy wartość świadczenia jest wyższa niż 5 000 zł, ale niższa niż 50 000 zł.
• 100 euro – gdy wartość świadczenia wynosi co najmniej 50 000 zł.

Równowartość euro ustala się według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.

Odstąpienie od umowy

Jeżeli jedna ze stron umowy wzajemnej pozostaje w zwłoce, druga strona może co do zasady wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania świadczenia, z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie odstąpi od umowy.

Dodatkowy termin nie jest wymagany w każdej sytuacji. Znaczenie mają m.in. art. 492 i 492¹ KC oraz treść samej umowy. Odstąpienie bez wyznaczania dodatkowego terminu może być dopuszczalne w sytuacjach wskazanych w ustawie, w tym gdy wykonanie świadczenia po terminie nie miałoby dla wierzyciela znaczenia ze względu na właściwość zobowiązania albo znany drugiej stronie cel umowy.

Jak zgodnie z prawem odzyskać rzecz lub pieniądze?

1. Ustal stan prawny rzeczy – kto jest właścicielem, kto jest posiadaczem i gdzie znajduje się towar.
2. Zbierz dokumenty – umowę, zamówienie, fakturę, WZ, list przewozowy, protokół i korespondencję.
3. Wyślij wezwanie – do zapłaty albo dobrowolnego wydania rzeczy, zależnie od roszczenia.
4. Rozważ ugodę – zapłatę w ratach, dobrowolny zwrot, częściowe rozliczenie albo inny wariant akceptowalny dla obu stron.
5. Oceń potrzebę zabezpieczenia – szczególnie gdy istnieje realne ryzyko zbycia, ukrycia lub usunięcia rzeczy albo majątku.
6. Wnieś odpowiedni pozew – o zapłatę albo o wydanie rzeczy.
7. Egzekucję powierz komornikowi – po uzyskaniu odpowiedniego tytułu wykonawczego.

Wniosek o zabezpieczenie nie jest automatycznie uwzględniany tylko dlatego, że wierzyciel obawia się utraty majątku. Trzeba spełnić przesłanki przewidziane w Kodeksie postępowania cywilnego, w szczególności uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Art. 730¹ § 2¹ KPC przewiduje domniemanie interesu prawnego przy żądaniu zapłaty z transakcji handlowej o wartości nieprzekraczającej 75 000 zł, jeżeli minęły co najmniej trzy miesiące od terminu płatności, a należność nie została uregulowana. Nadal trzeba uprawdopodobnić roszczenie i złożyć prawidłowy wniosek. Kodeks postępowania cywilnego.

Co jeśli odzyskany towar jest zużyty albo uszkodzony?

Co zmienia sprzedaż na raty, kredyt i leasing?

W leasingu właścicielem rzeczy jest co do zasady finansujący, a korzystający otrzymuje prawo używania rzeczy na warunkach określonych w umowie. Własność nie przechodzi na korzystającego tylko dlatego, że regularnie opłaca raty leasingowe.

Przy sprzedaży ratalnej oraz kredycie finansującym zakup mechanizm może być inny. W szczególnych przypadkach zastosowanie znajdują również przepisy dotyczące ustawowego prawa zastawu. Dlatego pojęcia sprzedaż na raty, kredyt ratalny, leasing i odroczona płatność nie powinny być traktowane zamiennie.

• Leasing – własność rzeczy pozostaje co do zasady po stronie finansującego.
• Sprzedaż z ratami płaconymi sprzedawcy – o przejściu własności decydują przepisy i treść umowy, w tym ewentualne zastrzeżenie własności.
• Kredyt finansujący zakup – kupujący może być właścicielem rzeczy mimo niespłaconego kredytu, a zabezpieczenia wierzyciela wynikają z odrębnych przepisów i umów.

Jakie dowody mają największe znaczenie w sporze?

Faktura może potwierdzać cenę, termin płatności i treść rozliczenia, ale sama w sobie nie zawsze dowodzi, że konkretny towar został wydany kupującemu. Dlatego w sporach istotne są również WZ, podpisane protokoły, dokumenty przewozowe, potwierdzenia dostawy oraz korespondencja stron.

Jak zabezpieczyć sprzedaż z odroczonym terminem płatności?

Przy nowych lub słabiej zweryfikowanych kontrahentach warto rozważyć przedpłatę, zaliczkę, zadatek albo ograniczony limit kredytu kupieckiego. Przy regularnej współpracy przydatna jest procedura określająca, kiedy wstrzymywane są kolejne dostawy i kto zatwierdza podwyższenie limitu.

• Zastrzeżenie własności – wprowadź je prawidłowo do dokumentacji umownej i zadbaj o wymaganą formę.
• Data pewna – jeżeli zabezpieczenie ma być skuteczne wobec wierzycieli kupującego, uwzględnij wymogi art. 590 KC w związku z art. 81 KC.
• Identyfikacja rzeczy – przy wartościowych urządzeniach zapisuj numery seryjne lub inne cechy pozwalające ustalić konkretny egzemplarz.
• Dowód wydania – stosuj WZ, protokoły lub elektroniczne potwierdzenie dostawy.
• Limit kupiecki – ustal maksymalną wartość niezapłaconych dostaw.
• Blokada dalszych wydań – określ moment wstrzymania nowych dostaw przy przeterminowanych należnościach.
• Monitoring płatności – reaguj po powstaniu zaległości, zamiast czekać na narastanie kolejnych nieopłaconych faktur.

Słowniczek pojęć

Powrót na górę

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Powrót na górę