Ubezpieczenie przy kredycie – czy jest obowiązkowe i kiedy bank może go wymagać

Jakie ubezpieczenia przy kredycie są faktycznie obowiązkowe, a jakie są warunkiem lepszej oferty?

Nie ma jednej zasady, zgodnie z którą do każdego kredytu trzeba kupić określone ubezpieczenie. Trzeba rozróżnić wymóg związany z zabezpieczeniem lub warunkami finansowania od produktu dodatkowego, którego zakup daje np. niższą marżę albo inne preferencyjne parametry.

Przy kredycie hipotecznym bank może wymagać ochrony nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie, jeżeli taki warunek przewiduje dana oferta. W praktyce często oznacza to polisę nieruchomości oraz cesję praw z odszkodowania na rzecz kredytodawcy.

Ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie od utraty pracy lub inne produkty ochronne mogą natomiast stanowić element określonego wariantu cenowego. W takim przypadku trzeba sprawdzić zarówno koszt produktu, jak i zmianę kosztów kredytu po skorzystaniu z rabatu.

Kiedy bank może wymagać ubezpieczenia i jakie ograniczenia wynikają z prawa?

W przypadku kredytu hipotecznego ustawa pozwala kredytodawcy wymagać zawarcia lub posiadania umowy ubezpieczenia dotyczącej umowy o kredyt hipoteczny albo dokonania cesji wierzytelności z takiej umowy. Przed zawarciem umowy o kredyt hipoteczny kredytodawca ma obowiązek poinformować konsumenta o wymaganiach, jakie musi spełniać umowa ubezpieczenia.

Jeżeli kredytodawca wymaga ubezpieczenia, informuje również konsumenta o możliwości wyboru oferty dowolnego ubezpieczyciela, która odpowiada minimalnemu zakresowi ubezpieczenia akceptowanemu przez kredytodawcę.

Ustawa rozróżnia również sprzedaż łączoną oraz sprzedaż wiązaną. Sprzedaż łączona oznacza oferowanie kredytu hipotecznego wraz z innymi produktami lub usługami finansowymi przy jednoczesnym udostępnieniu kredytu także bez nich. Sprzedaż wiązana jest co do zasady zakazana, z wyjątkami określonymi w ustawie.

Jednym z wyjątków jest prowadzony bezpłatnie rachunek płatniczy lub rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, którego jedynym celem jest gromadzenie środków przeznaczonych na spłatę kredytu, jego obsługa albo zapewnienie dodatkowego zabezpieczenia spłaty w przypadku zaległości, zgodnie z warunkami określonymi w ustawie.

Jakie rodzaje ubezpieczeń pojawiają się przy kredytach i co chronią?

Najczęściej spotykane są ubezpieczenie nieruchomości, ubezpieczenie na życie oraz ubezpieczenie od utraty pracy. Każdy z tych produktów pełni inną funkcję i nie powinien być oceniany wyłącznie przez wysokość składki.

Jak działa ubezpieczenie nieruchomości przy kredycie hipotecznym?

Bank może wymagać ubezpieczenia nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie kredytu hipotecznego, jeżeli taki wymóg przewidują warunki finansowania. Szczegóły wynikają z dokumentów kredytowych i minimalnych wymagań określonych przez kredytodawcę.

Cesja praw z polisy powoduje przeniesienie na bank określonych praw do odszkodowania. Nie oznacza to automatycznie, że każde odszkodowanie w każdej sytuacji zostanie w całości przekazane bankowi – znaczenie mają treść cesji, rodzaj szkody, wysokość wierzytelności oraz warunki umowy.

Problemem może być polisa z sumą ubezpieczenia niższą od wymaganej, zakresem nieodpowiadającym warunkom banku, nieprawidłową cesją albo błędnymi danymi nieruchomości. Należy również pilnować ciągłości ochrony przy kolejnych okresach ubezpieczenia.

Jak czytać OWU, IPID i pozostałe dokumenty ubezpieczeniowe?

Szczegółowe prawa, obowiązki i zakres ochrony trzeba oceniać na podstawie właściwej dokumentacji konkretnego produktu, w tym umowy i warunków ubezpieczenia. Nie należy opierać decyzji wyłącznie na nazwie polisy, reklamie ani krótkim opisie produktu.

W przypadku ubezpieczeń innych niż na życie, objętych działem II ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, informacje o produkcie przekazywane są również w ustandaryzowanym dokumencie IPID. Przy ubezpieczeniach na życie obowiązki informacyjne mają inną konstrukcję, dlatego nie należy oczekiwać IPID przy każdym rodzaju ubezpieczenia.

IPID pozwala szybko poznać podstawowe cechy produktu, ale nie zastępuje pełnych warunków ubezpieczenia. Przy ocenie ochrony sprawdź definicje zdarzeń, wyłączenia odpowiedzialności, karencję, limity świadczeń, okres ochrony oraz dokumenty wymagane przy zgłoszeniu roszczenia.

Dystrybutor ubezpieczeń powinien przed zawarciem umowy określić wymagania i potrzeby klienta na podstawie uzyskanych od niego informacji, a proponowana umowa ubezpieczenia powinna być z nimi zgodna. Ma to znaczenie również wtedy, gdy ubezpieczenie jest oferowane w związku z kredytem.

KNF w rekomendacjach dotyczących bancassurance i dystrybucji ubezpieczeń zwraca uwagę m.in. na wartość produktu dla klienta oraz przeciwdziałanie oferowaniu ubezpieczeń niezgodnych z jego wymaganiami i potrzebami. Dlatego przy ocenie produktu nie należy ograniczać się do wpływu polisy na marżę kredytu.

Przy ubezpieczeniu od utraty pracy szczególne znaczenie ma definicja zdarzenia ubezpieczeniowego i sposób zakończenia zatrudnienia. Przy ubezpieczeniu na życie trzeba sprawdzić zakres ochrony, wyłączenia, karencję oraz zasady odnoszące się do zdarzeń i okoliczności istniejących przed objęciem ochroną.

Czy można wybrać ubezpieczenie poza bankiem i kiedy bank powinien je zaakceptować?

W przypadku kredytu hipotecznego konsument może wybrać ofertę dowolnego ubezpieczyciela, jeżeli odpowiada ona minimalnemu zakresowi ubezpieczenia akceptowanemu przez kredytodawcę. Bank powinien przekazać informacje pozwalające ustalić, jakie warunki musi spełnić taka polisa.

Nie wystarczy więc porównać nazw produktów. Trzeba zestawić zakres ochrony, sumę ubezpieczenia, wymagane ryzyka, udział własny, dane nieruchomości, cesję oraz dokumenty potwierdzające obowiązywanie ochrony i opłacenie składki.

Jeżeli ubezpieczenie jest jednocześnie warunkiem rabatu cenowego, rezygnacja z niego może mieć inne skutki niż zastąpienie wymaganej polisy produktem spełniającym minimalne warunki banku. Trzeba wtedy osobno sprawdzić postanowienia dotyczące marży, prowizji i pozostałych parametrów oferty.

Ile kosztuje ubezpieczenie przy kredycie i jak porównać warianty?

Nie oceniaj ubezpieczenia wyłącznie przez wysokość składki. Jeżeli zakup produktu wpływa na marżę, prowizję lub inne koszty kredytu, trzeba zestawić zmianę kosztów finansowania z łącznym kosztem ubezpieczenia.

Do całkowitego kosztu kredytu hipotecznego wchodzą koszty usług dodatkowych, w tym ubezpieczenia, jeżeli ich poniesienie jest konieczne do uzyskania kredytu albo uzyskania go na oferowanych warunkach. Przy sprzedaży łączonej bank powinien przekazać na trwałym nośniku informację o dostępności kredytu bez dodatków oraz formularz informacyjny dla takiego wariantu. Art. 4 pkt 5 i art. 9 ust. 5–6 ustawy o kredycie hipotecznym.

Przy porównaniu np. pierwszych 12, 24 lub 36 miesięcy właściwe jest określenie łączny koszt wariantu w analizowanym okresie. Nie należy utożsamiać takiego zestawienia z ustawowym całkowitym kosztem kredytu dotyczącym pełnego okresu umowy.

Kiedy ubezpieczenie lub dodatkowy koszt przestają być potrzebne?

Zależy to od funkcji produktu i warunków konkretnej umowy. Ubezpieczenie nieruchomości może być wymagane przez okres, w którym nieruchomość stanowi zabezpieczenie kredytu. Zmiana ubezpieczyciela nie musi oznaczać rezygnacji z wymaganej ochrony, jeżeli nowa polisa nadal spełnia warunki kredytodawcy.

Inaczej wygląda dodatkowy koszt kredytu związany z okresem oczekiwania na wpis hipoteki. Jeżeli umowa przewiduje taki koszt, przepisy określają zasady jego rozliczenia po dokonaniu wpisu hipoteki.

Regulacja obowiązuje od 17 września 2022 r. i obejmuje umowy zawarte od tej daty, a także wcześniejsze umowy, jeżeli do dnia wejścia nowych przepisów hipoteka nie została jeszcze wpisana do księgi wieczystej.

W przypadku umów zawartych przed 17 września 2022 r., do których przepisy przejściowe mają zastosowanie z powodu braku wpisu hipoteki w dniu wejścia nowelizacji w życie, ustawa zmieniająca przewiduje dokonanie zwrotu albo zaliczenia w terminie 60 dni od dnia wpisu hipoteki.

Przed zmianą albo wypowiedzeniem polisy powiązanej z rabatem sprawdź również, czy brak produktu powoduje podwyższenie marży albo zmianę innych warunków cenowych.

Co zrobić, gdy bank odmawia polisy zewnętrznej?

Najpierw porównaj wymagania banku z warunkami swojej polisy punkt po punkcie. Jeżeli uważasz, że ubezpieczenie odpowiada minimalnemu zakresowi akceptowanemu przez kredytodawcę, poproś o wskazanie konkretnego wymagania, którego zdaniem banku polisa nie spełnia.

Do reklamacji warto dołączyć polisę, właściwe warunki ubezpieczenia, dokument cesji, potwierdzenie opłacenia składki, wymagania banku oraz wcześniejszą korespondencję dotyczącą odmowy. Jeżeli dla danego produktu został sporządzony IPID, również może być pomocnym dokumentem uzupełniającym.

Podmiot rynku finansowego powinien udzielić odpowiedzi na reklamację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od jej otrzymania. W szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może zostać wydłużony maksymalnie do 60 dni, przy spełnieniu ustawowych obowiązków informacyjnych.

Przy niedochowaniu terminu 30 dni albo prawidłowo wydłużonego terminu do 60 dni ustawa przewiduje rozpatrzenie reklamacji zgodnie z wolą klienta. Nie gwarantuje to jednak wygranej w sądzie: zgodnie z uchwałą SN III CZP 113/17 instytucja może kwestionować roszczenie, lecz musi wykazać, że nie istnieje albo jest niższe. Zachowaj dowody żądania i jego wysokości. Uchwała Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r..

Słowniczek pojęć

FAQ – najczęściej zadawane pytania